W drugim roku życia dziecko „wyrasta" już z nie- mowlęcego sposobu żywienia i zbliża się do systemu od- żywiania dziecka starszego. Posiłki dziecka w drugim roku powinny być bardzo urozmaicone, gdyż najłatwiej jest przyzwyczaić dziecko do różnorodnego pożywienia we wczesnym dzieciństwie, zaczynając od okresu niemowlęcego. Dziecko starsze za- zwyczaj niechętnie je potrawy, których nie zna. Przez pożywienie urozmaicone rozumiemy nie tylko produkty i potrawy liczne, ale także różnorodnie przy- rządzone, np. raz może dziecko otrzymać marchew go- towaną sarną, innym razem ugotowaną z groszkiem, z fasolką szparagową, z ziemniakami, z kalarepą, z bruk- wią lub w postaci surówki. Dzieci żywione tylko kilkoma powtarzanymi wciąż potrawami, gdy dorosną, nie lubią wielu potraw i pro- duktów (np. szpinaku, brukselki, kaszy jaglanej itp.), co odbija się bardzo niekorzystnie na stanie ich zdrowia i rozwoju zarówno w okresie dzieciństwa, jak i później. Dzieciom w okresie 1—2 lat, nie posiadającym jeszcze zębów przedtrzonowych, należy nadal podawać potrawy rozdrobnione (a więc siekane, skrobane lub tarte), ale już nie przecierane przez sito. Wystarczy, jeśli ugoto- wane jarzynki rozgnieciemy dziecku widelcem na tale- rzu lub przed gotowaniem zetrzemy na grubej tarce, a mięso gotowane lub szynkę pokrajemy przed podaniem w drobniutką kosteczkę. Wczesne przyzwyczajanie dzieci do gryzienia i żucia jest niesłychanie ważne, gdyż wpływa na prawidłowy rozwój szczęki i uzębienia, a poza tym ułatwia nam karmienie, gdyż im wcześniej nauczy się dziecko samo- dzielnie gryźć, tym szybciej nauczymy je samodzielnie jeść. Nie znaczy to jednak wcale, że będziemy karmić dziecko wielkimi kęsami wtedy, gdy nie ma jeszcze do- statecznej ilości zębów. Dziecko normalnie rozwijające się ma między 12. a 14. miesiącem życia już-8 zębów (4 dolne i 4 górne siekacze), a między 12. i 18. miesiącem pierwsze trzonowe. Do normalnego rozwoju zębów ko- nieczna jest „praca", tj. gryzienie, dlatego też nie wolno nam karmić dziecka samymi papkami. Już z chwilą po- jawienia się zębów podajemy niemowlętom skórkę chleba pytlowego do żucia i gryzienia. Zasadnicza ilość posiłków w drugim roku życia, to 4 dziennie, natomiast dzieciom słabszym podajemy 5 po- siłków. Do produktów niezbędnych w żywieniu dziecka w tym okresie należą: mleko, twaróg i ser podpuszczkowy, jaja, masło, mięso chude, ryby, wędliny wysokogatun- kowe (tj. szynka, polędwica, parówki) i podroby (wątro- ba, nerki, serce) oraz różnorodne warzywa i owoce. Do produktów uzupełniających należą: ziemniaki, kasza, mąka, cukier, pieczywo i niewielkie ilości słodyczy. Dziecko w tym okresie powinno otrzymywać wszystkie wymienione produkty w takiej ilości, aby mogło nor- malnie rozwijać się i mieć zapewnioną dostateczną ilość energii niezbędnej do jego czynności, tj. do zabawy, chodzenia, biegania. Nie podajemy dziecku w tym okresie potraw i pro- I — Odżywianie niemowląt 113 duktów tłustych i ciężko strawnych, a więc: tłustego mięsa, bardzo tłustych ryb (np. węgorza, łososia), tłu- stych mięs wędzonych, bigosu, flaków, marynat octo- wych itp. Unikamy także częstego podawania potraw smażonych i duszonych. Ilość produktów, jakie dziecko powinno otrzymać dziennie w drugim roku życia, podajemy na str. 114.