Ogromne znaczenie dla prawidłowego rozwoju i wzro- stu dziecka oraz dla pełnego wykorzystania dostarcza- nych organizmowi składników odżywczych mają również witaminy. Zawartość witamin w pożywieniu dziecka •18 zwiększa odporność ustroju i decyduje w wielkim stop- niu o żywotności ustroju i stanie zdrowia. Niektóre witaminy ze względu na swe specyficzn. działanie odgrywają szczególnie wielką rolę w żywieniu. Witamina A ochrania nabłonek skóry i błon śluzo- wych, a tym samym zwiększa odporność ustroju przeciw chorobom zakaźnym (wskutek uszkodzenia nabłonka czy błon śluzowych, bakterie chorobotwórcze z łatwością przenikają do ustroju), poza tym bierze udział w regene- racji komórek i w procesach wzrostu, jest też niezbędna do wytwarzania purpury wzrokowej, a tym samym do normalnego funkcjonowania wzroku. Najwięcej witaminy A znajduje się: w tranie, wątrobie, żółtku, maśle, w tłu- stych serach, śmietanie i pełnotłustym mleku. Witamina D chroni ustrój dziecka przed krzywicą, stąd jej nazwa: witamina przeciwkrzywicza. Reguluje ona w ustroju przyswajanie wapnia i fosoru, dlatego ma ogromne znaczenie dla normalnego rozwoju kości i zę- bów u dzieci. Tylko przy obecności witaminy D w ustroju proces wapnienia kości i zębów przebiega prawidłowo, w prze- ciwnym razie kości pozostają długo miękkie i łatwo się wykrzywiają. Krzywica jest chorobą, która nie tylko deformuje kościec, ale także upośledza na całe życie funkcje wielu narządów. Witamina D znajduje się w bardzo skąpej ilości w na- szym pożywieniu; występuje wprawdzie w niektórych produktach spożywczych zawierających tłuszcz (sery, masło, śmietana, żółtko, wątroba, mleko, śledzie), ale w tak małych ilościach (z wyjątkiem śledzi), że nie ma to praktycznego znaczenia dla pokrycia dziennego zapo- trzebowania ustroju na tę witaminę. Głównym źródłem witaminy D z produktów natural- nych jest tran. Dziecicm małym do lat 3, a zwłaszczr. 1° niemowlętom, zamiast tranu (ze względu na dużą ilość tłuszczu) podajemy witaminę D w preparatach, dawko- wanych w kroplach, rozpuszczoną w oleju czy roztworach v odno-alkoholowych, tak aby zapewnić dziecku 1500 jedn. wit. D3 dziennie, a więc wielokrotnie więcej, niżby ich otrzymało z tranem. Dzieci niedożywione w okresie do 3 lat znoszą dobrze tran. Poza tranem, preparatami witaminy D i właściwą dietą, w zwalczaniu krzywicy u dzieci pomocne jest działanie promieni słonecznych (ultrafioletowych), pod których wpływem ustrój potrafi sam wytworzyć w skórze wita- minę D. Sprawa ta wiąże się jednak ściśle z przebywa- niem dziecka na powietrzu w godzinach nasłonecznienia, ze sposobem ubierania go, z warunkami mieszkaniowymi i z właściwym korzystaniem z kąpieli słonecznych, gdyż >20 witamina D powstaje pod wpływem bezpośredniego działania promieni słonecznych, ultrafioletowych na skórę. Witaminy grupy B, a zwłaszcza witamina Bi, B2, i PP, odgrywają rolę czynnika regulującego procesy spalania i wchłaniania dostarczanych organizmowi składników, a szczególnie warunkują prawidłowe spalanie węglowo- danów (cukru i skrobi — wit. Bi). Ponadto witamina B2 jest dla organizmów młodych czynnikiem wzrostowym. Zachodzące z niezwykłą szybkością procesy przemiany materii u dzieci w wielkim stopniu zależą od obecności tych witamin w pożywieniu. Najbogatszym źródłem wi- tamin grupy B są: drożdże, produkty zbożowe z grubego przemiału, chude mięso wieprzowe, podroby, rośliny strączkowe, mleko, sery, jaja oraz mięso i ryby. Witamina C współdziała w wytwarzaniu ciał odpor- nościowych, ma wpływ na wytwarzanie czerwonych cia- łek krwi, bierze udział w wapnieniu kości i budowie zębów, przeciwdziała próchnicy, odgrywa wielką rolę w wytwarzaniu substancji międzykomórkowych, a tym samym ma wielki wpływ na gojenie się ran, na zrasta- nie złamań kości itp. Brak witaminy C wywołuje gniłec, czyli szkorbut. Do objawów ostrej postaci gnilca należą: opuchnięcie i krwa- wienie dziąseł, wybroczyn}' krwawe pod skórą i wypa- danie zębów. Częściowe niedobory witaminy C objawiają się osłabieniem, bladością skóry, uczuciem stałego zmę- czenia, zmniejszoną odpornością na choroby zakaźne i obniżoną żywotnością ustroju. Zdarza się to zwłaszcza na wiosnę.- Najbogatszym źródłem witaminy C są: owoce róży ogrodowej i dzikiej, porzeczki — zwłaszcza czarne, truskawki, maliny, agrest, cytryny, pomarańcze, grejp- fruty, jeżyny, a z warzyw: brukselka, kalafior, kapusta 21 włoska i zwyczajna, kapusta kiszona, kalarepa, brukiew, chrzan, pomidory, rzodkiewki, szpinak, zielona pietruszka, szezypior. * * * Zarówno składniki mineralne, jak witaminy odgrywa- ją wielką rolą w ustroju jako regulatory zachodzących w nim procesów życiowych i dlatego noszą nazwą skład- ników regulujących. Każda witamina spełnia w ustroju swoją specjalną rolę, a działanie wszystkich witamin razem decyduje o normalnym rozwoju dziecka i o dobrym stanie jego zdrowia. Dlatego też brak niektórych witamin w poży- wieniu narusza równowagę ustroju, staje się przyczyną wielu schorzeń i zaburzeń w rozwoju fizycznym dziecka. Stany chorobowe powstałe na tle niedoboru witamin nazywamy awitaminozami, a powstałe na tle częściowych niedoborów noszą nazwę hipowitaminoz.