ODŻYWIANIE NIEMOWLĄT KARMIONYCH PIERSIĄ W POSZCZEGÓLNYCH MIESIĄCACH ŻYCIA
Ponieważ przeciętna waga dziecka po urodzeniu wy-
nosi 3,5 kg, tj. 3500 g, wagę tę przyjmujemy jako wyj-
ściową do obliczenia należnej dziecku ilości pokarmu.
Dzieci, które ważą mniej, będą mogły otrzymać nieco
mniejsze ilości pokarmu, a dzieci, które ważą więcej,
muszą go otrzymać nieco więcej.
CZWARTY MIESIĄC
W czwartym miesiącu rozpoczynamy dokarmianie nie- mowlęcia potrawami dodatkowymi, niezależnie od tego, czy matka ma wystarczającą ilość pokarmu, czy też nie. Rozpoczęcie dokarmiania w tym okresie jest konie- czne, gdyż w miarę postępującego rozwoju dziecka mle- ko matki nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb rosnącego ustroju (zapotrzebowanie na białko, witaminy i składniki mineralne), a poza tym należy stopniowo przyzwyczajać niemowlę do pożywienia urozmaiconego, o różnym smaku i konsystencji, tak aby pod koniec pierwszego roku umiało już żuć i jeść potrawy mniej rozdrobnione, nie tylko przecierane. W 4. miesiącu jedno karmienie piersią zastępujemy zupą jarzynową z różnych warzyw podawaną jako pierw- sza potrawa, w ramach dokarmiania, na obiad. Zupę jarzynową najlepiej podawać na obiad. Dziecko otrzymuje wiąc w tym czasie: 5 razy mleko matki w ilości 170 g do 190 g na 1 porcję; 1 raz zupę jarzynową w ilości 170—190 g; 2 razy soki z owoców i warzyw w ilości 25—30 g m porcję (razem 50—60 g dziennie; część owoców niemowl powinno spożyć przetartych lub skrobanych). Za 50 g soku przyjmujemy 100—120 g owoców, np. skrobanego jabłka. Witaminy jak w 2 miesiącu. Herbatkę lub rumianek w miarę potrzeby. Waga niemowlęcia przy końcu. 4. miesiąca wynosi przeciętnie 8 kg 50 dkg. Zupa jarzynowa jarzyny oczyszczone . . . 100 g (tj. pól '/i-Htrowego kubecz- ka utartych jarsyn kasza manna . . . . • 5 g-(l. plaska łyżeczka do, her- baty) masło 3 ; (1 płaska łyżeczka waży 5 S) woda okeJa 150 g (sól, cukier) Sposób wykonania. Jarzyny starannie umyć, wyszorować, oczyścić (oskrobać), opłukać, zetrzeć (na tarce do jarzyn), włożyć do wrzącej wody i gotować — na silnym ogniu 1lt do 1 godziny, aż zmiękną. Następnie jarzyny odcedzić, a wywar zasypać kaszką i gotować przez 15—20 minut. 3U ugotowanych jarzyn przetrzeć przez sito, połączyć z ugotowaną kaszką, dodać surowe masło, szczyptę soli i cukru do smaku; zagotować razem. Z podanej ilości powinno być 100 g dobrze zagęszczonej zupy. Jeśli zupy jest za mało, dodać wody wrzącej, jeśli za dużo — pozostawić do wyparowania na ogniu. Aby otrzymać większą ilość zupy, należy podaną ilość produktów odpowiednio zwiększyć. Od 5. miesiąca podajemy zupę na rosole i z dodatkiem żółtka, początkowo co drugi dzień. Zupy jarzynowej podajemy niemowlęciu na porcję tyle, ile pokarmu matki. Jeśli niemowlę w początkowym okresie nie zjada przewidzianej na porcję ilości zupy, to należy dokarmić je mieszanką mleczną, aby nie było głodne. Stan ten nie powinien trwać dłużej jak kilka dni. Na zupę jarzynową, zależnie od sezonu, powinny być używane różne gatunki warzyw, a więc obok marchwi, ziemniaków (które stanowią zasadnicze jarzyny), pie- truszka, młoda kalarepa, kalafior, brukselka, włoska ka- pusta, szpinak, selery, pory, cebula, dynia, koper zielony, szczypiorek, zielona pietruszka, botwinka itp. Jarzyny na zupę należy tak dobierać, żeby zupa była bardzo smaczna, a przy tym zabarwiona pomarańczowo (przewaga marchwi) lub zielono (z dodatkiem szpinaku), albo też jasna — z przewagą kalafiorów czy ziemniaków. W żadnym razie nie powinna stanowić szarej, bezbarw- nej, a tym samym nieapetycznej masy. Gdy niemowlę jest starsze (7—8-miesięczne), w domo- wych warunkach dla ułatwienia matce przyrządzania zupy jarzynowej można całkowicie lub częściowo wy- korzystać niektóre warzywa przeznaczone dla wszyst- kich domowników — pod warunkiem, że nie będą to warzywa ugotowane na bardzo tłustym rosole lub z do- datkiem wędzonego, suszonego czy peklowanego mięsa. Poza tym należy gotować warzywa w małej ilości wy- waru, a dopiero po oddzieleniu warzyw i wywaru dla niemowlęcia, przygotować potrzebną ilość zupy dla re- szty domowników. Jeśli nie weźmiemy tego pod uwagę, zupa przyrządzana dla niemowlęcia nie będzie miała przewidzianej wartości mineralnej. Niemowlę starsze może również korzystać z zup ogól- nych domowych, takich jak: pomidorowa, barszcz zabie- lany mlekiem, botwinka z ziemniakami, zupa ogórkowa, kalafiorowa itp. Należy tylko warzywa bardziej rozdrob- nić i podprawić mlekiem, żółtkiem i masłem, zachowu- jąc przy tym takie ilości produktów, jakie przewiduje recepta na zupę jarzynową. 5 g masła możemy zastąpić 40 g słodkiej śmietanki 10% lub 20 g śmietanki 201'a.
DRUGI MIESIĄC
W drugim miesiącu niemowlę otrzymuje 6 razy po- karm matki w ilości od 140 do 160 g na 1 porcję. Soki podajemy 2 razy dziennie po 10—15 g, czyli ra- zem 4 do 6 łyżeczek do herbaty; witaminę C w ilości 50 mg; wit. A 3000 j.m., wit. Ds 1500 j.m. oraz wit. Bi 1V2 mg (Vs tabletki). Podawanie witamin rozpoczynamy przy końcu 3. tygodnia wprowadzając je stopniowo co kilka dni na przestrzeni około 2 tygodni. W miarę potrzeby podajemy do picia herbatkę lub rumianek. Waga niemowlęcia przy końcu 2. miesiąca wynosi przeciętnie 5000 gramów, tj. 5 kg.
DZIEWIĄTY I DZIESIĄTY MIESIĄC
Jeśli chodzi o rodzaj potraw, w miesiącach 9. i 10. nie wprowadzamy szczególnych zmian w stosunku do 8. mie- siąca, natomiast staramy się, aby dziecko otrzymywało pożywienie jak najbardziej urozmaicone, aby „oswajało się" z coraz to nowymi produktami i potrawami, gdyż Im bardziej urozmaicone dajemy mu pożywienie, tym lepszy zapewniamy mu rozwój i zdrowie. Zamiast manny na mleku i sucharka lub herbatnika od 7. miesiąca możemy wprowadzić na zmianę bułkę z mlekiem, ryż z mlekiem, drobną kaszkę krakowską, płatki owsiane, kaszkę kukurydzianą lub kluseczki lane z żółtka. Owoce w tym okresie — zależnie od stanu uzębienia i od odmiany owoców — otrzymuje niemowlę w różnej postaci, np. porzeczki i maliny przetarte, truskawki roz- tarte w kubeczku na miazgę, a pomidory i jabłka skro- bane łyżeczką. Cytrynę podajemy w postaci soku rozcień- czonego wodą przegotowaną z cukrem i ostudzoną, a sok z pomarańczy przekrajanej na połowę wybieramy wprost łyżeczką razem z delikatnym miąższem i tak podajemy dziecku, unikając tym samym rozdzielania pomarańczy ręką. Owoce świeże w okresie zimy zastępujemy częściowo przetworami, np. kompotami, galaretkami z surowych owoców, musem jablecznym, kisielem owocowym, a nie- kiedy i owocami mrożonymi. W razie konieczności część owoców dla niemowląt star- szych, 10—12.-miesięcznych, możemy zastąpić tartą su- rową marchwią, młodą kalarepą lub dynią z dodatkiem jabłek, doprawioną do smaku cukrem, miodem oraz so- kiem z kiszonej kapusty lub sokiem cytryny. Ponieważ w tym okresie podajemy niemowlęciu zupę nie tylko z jarzyn mieszanych, ale także pomidorową, kalafiorową, szpinakową, ogórkową, ziemniaczaną, zupę z brukselki, barszcz burakowy zabielany z ziemniakami itp., przeto za podstawę do zup niemowlęcia przeważnie bierzemy zupę przeznaczoną dla dorosłych (na chudych kościach) i odpowiednio ją podprawiamy (np. żółtkiem), dodajemy mięso itp. (patrz str. 64). Ponieważ w 8.—10. miesiącu kończy się karmienie piersią, wprowadzamy w miejsce pokarmu matki pełne mleko krowie z cukrem oraz bułkę lub chleb pytlowy z masłem, pokrajane w kostkę. Do mleka możemy dodać czasami kawy zbożowej lub kakao. W tym czasie więc dzienny rozkład posiłków powinien yjyglądać następująco: 1 raz mleko matki lub krowie mleko z cukrem albo kakao na mleku w ilości 200—220 g + bułka z masłem lub herbatnik — na pierwsze śniadanie, 1 raz papka z twarogu w ilości 100—120 g + 50 g mleka lub sucharek z mlekiem w ilości 200—220 g owoce około 50 g 1 raz zupa jarzynowa z masłem 150—170 g + papka z jarzyn (buraków) 50—60 g + 15—20 g mięsa owoce około 50 g 1 raz owoce z cukrem 100—150 g + biszkopt lub kisiel owocowy 140 g + biszkopt 1 raz kluski lane na mleku z 1 żółtka lub płatki owsiane 200—220 g. Uwaga: Łączna dzienna ilość owoców dla niemowlęcia- starszego po- winna wynosić około 260 g. Kaszka w diecie niemowlęcia należy do codziennych produktów, ale nie powinna występować dwa razy dzien- nie, a już w żadnym razie ten sam gatunek. Waga prawidłowo rozwijającego się niemowlęcia przy końcu 9. miesiąca wynosi przeciętnie 9 kg 25 dkg, w 10. miesiącu — 9 kg 75 dkg.
JEDENASTY 1 DWUNASTY MIESIĄC
W tym okresie żywienie niemowlęcia upodabnia się bardziej do żywienia dziecka starszego, powyżej roku. V/ 11. i 12. miesiącu w dalszym ciągu zachowujemy 5 posiłków, z tym że drugie śniadanie lub podwieczorek traktujemy jako. posiłek mały (mający około połowy wartości posiłków dużych), natomiast śniadanie, obiad i kolację jako posiłki podstawowe, większe. Przy końcu pierwszego roku życia zamiast samego żółtka wprowadzamy już czasem (niezależnie od mięsa) całe jajo na miękko lub podajemy je w potrawach, np. przyrządzamy lane kluski, bardzo drobny makaron, a część jaja zużywamy do podprawiania zupy łub kaszy, dodajemy do pulpetów z mięsa, do papki ze szpinaku, do ziemniaków itp. Jeśli dziecko nie otrzymuje w pewne dni mięsa, to przede wszystkim wtedy musi otrzymać jajo lub kaszkę z serem żółtym (patrz str. 80) czy szynką. Dzieci uczulone na jaja (uczulenie najczęściej objawia się wysypką) powinny otrzymywać zamiast żółtka czy jaja dodatkową porcję twarogu lub sera żółtego, np. ementaiera lub edamskiego, albo też mięsa czy ryby, co zapewni im dostateczną ilość pełnowartościowego biał- ka, będącego najlepszym materiałem do budowy tkanek ustroju. Podobnie postępujemy, to znaczy zwiększamy ilość produktów białkowych, jeśli dziecko uczulone jest na białko mleka, gdyż nie możemy zastąpić mleka roso- łem, kompotem czy zupą jarzynową. Ilość mięsa pod koniec pierwszego roku życia zwięk- szamy do 5 łyżeczek dziennie, tj. do 25 g mięsa ugoto- wanego (potrawy z mięsa dla niemowląt, patrz str. 105). Przykładowy jadłospis dziecka w jedenastym i dwunastym miesiącu 1 X mleko z kawą lub kakao w ilości 220 g + bułka 10 g 4- twaróg ze szczypiorkiem 30 g (łub 15 g szynki) 1 X kasza (płatki na mleku) w ilości 220—250 g (owoce około 100 g) 1 X zupa z masłem 150—170 g 4- papka z jarzyn (z buraków lub kalarepy) 50—60 g 4- pulpet z mięsa 25 g 1 X kompot 150 g + biszkopt lub sucharek 10 g 1 X ziemniaki-puree 50—60 g + jajecznica na parze z Vs jaja (około 25 g) 4- zsiadłe lub słodkie mleko lub kefir 150 g lub lane kluski z Vs jaja w ilości 220 g. Witaminy jak w miesiącu 5. Waga prawidłowo rozwijającego się niemowlęcia w 11. i 12. miesiącu wynosi przeciętnie 10 kg do 10 kg i 55 dkg. Do potraw nadających się na kolację należą w dalszym ciągu: półgęsta manna z jabłkiem tartym, kasza krakow- ska, ryż, kasza kukurydziana łub płatki na mleku, kluski lane, a poza tym kaszka manna z serem (żółtym) fermen- towanym, kaszka manna z twarogiem, kaszka z szynką 4- owoce lub soki z owoców lub warzyw (np. sok pomido- rowy) lub kompot. Kaszka manna z twarogiem kaszka manna .... 15 g (3 płaskie łyżeczki do herbaty) woda około .... 150 g twaróg 25 g (5 płaskich łyżeczek) masło 5 g (i płaska łyżeczka) cukier 5 — 10 g (1—2 płaskie ł3~żeczki) Sposób wykonania. Kaszkę rozprowadzić częś- cią wody zimnej, wlać na pozostałą wodę wrzącą i go- tować 15—20 minut. Do ugotowanej kaszki dodać prze- tarty przez sito lub roztarty na gładką masę twaróg, masło i cukier, mieszając zagotować jeden raz. Podawać łyżeczką. Po skończeniu powinno być 100 g papki. Kaszka manna z serem fermentowanym (żółtym) kaszka manna . . . ' . . 15 g (3 płaskie łyżeczki do her- baty) woda około ser (żółty) masło 150 g 20 g (10 łyżeczek płaskich utar- tego sera — nie ubitych) 5 g (1 płaska łyżeczka) ewentualnie 1 — 2 łyżeczki soku z pomidorów. Sposób wykonania. Ugotować kaszkę na wodzie jak na papkę z twarogiem, dodać masło, utarty na bardzo drobnej tarce ser i mieszając 1 raz zagotować. Można do- dać do kaszki 1—2 łyżki soku z pomidorów lub 1—2 łyżeczki przecieru. Podawać łyżeczką. Do kaszki tej nie podajemy cukru. Po skończeniu powinno być 100 g papki. Jest to bardzo pożywna potrawa, gdyż zawiera dużo białka. Kaszka manna z szynką Do ugotowanej kaszki (jak wyżej) zamiast sera fer- mentowanego możemy dodać 20 g usiekanej na miazgę chudej szynki (4 łyżeczki) i razem zagotować.
PIERWSZY MIESIĄC
Przez pierwsze 2 tygodnie niemowlę z reguły otrzy- muje 7 razy dziennie mleko matki w ilości od 10 do 100 g na 1 porcję. Między posiłkami otrzymuje herbatkę lub lekko osłodzony rumianek. Od 16. dnia do końca pierwszego miesiąca niemowlę otrzymuje przy 7 posiłkach dziennie od 100 do 120 g mleka matki, a przy 6 karmieniach od 120 do 140 g na 1 porcję. Przy końcu pierwszego miesiąca rozpoczynamy po dawanie soków z owoców i warzyw, rozpoczynając oo, 1—2 łyżeczek, tj. od 5—10 g dziennie, i przechodząc stopniowo do coraz większych ilości. Wczesne podawanie soków ma na celu zapobieganie niedoborom mineralnym, w tym okresie głównie żelaza, a poza tym zwiększenie wartości witaminowej pożywienia (patrz soki, str. 105). Ponieważ soki i pokarm matki są niewystarczającym źródłem witaminy C, więc już przy końcu trzeciego ty- godnia rozpoczynamy podawać witaminę C w ilości 50 mg dziennie. Podajemy ją rozpuszczoną w herbatce przed jedzeniem lub po jedzeniu. Waga prawidłowo rozwijającego się niemowlęcia wy- nosi przy końcu pierwszego miesiąca 4200 gramów, tj. 4 kg i 20 dkg.
PIĄTY MIESIĄC
W piątym miesiącu przechodzimy na 5 posiłków dzien- nie i wprowadzamy drugi dodatkowy posiłek zamiast pokarmu matki, tj. kaszę na pełnym mleku, a poza tym wprowadzamy jeszcze żółtko. Żółtko jest produktem o bardzo wysokiej wartości odżywczej, dlatego nadaje się doskonale do uzupełnienia diety niemowlęcia, wzbogacając ją w żelazo, w związki fosforowe (lecytynę), w witaminę A, a poza tym w biał- ko i wapń. Żółtko podajemy z zupą jarzynową początkowo co dru- gi dzień w ilości Vs—1/s żółtka (tj. 1—2 łyżeczki do her- baty), dochodząc w 6.-—7. miesiącu do 1 żółtka na porcję. Niemowlęta otrzymujące żółtko zbyt często i w dużych ilościach łatwo się uczulają. Żółtko podajemy zagotowane w potrawach po uprze- dnim rozprowadzeniu zupą, kaszką czy kisielem (żółtko przed zagotowaniem należy rozprowadzić stopniowo go- rącą potrawą, a po połączeniu z potrawą bez przerwy mieszać do zagotowania, tak aby zostało ścięte w bardzo drobne kłaczki niewidoczne dla oka). Kaszka manna na mleku w proszku mleko w proszku . . . . 14 g (5 płaskich łyżeczek od her- baty) woda około 159 g Kaszka manna lub ryż . . 4 g (1 płaska łyżeczka kaszki waży 5 gramów) cukier 5 g (1 płaska łyżeczss) Sposób wykonania. Kaszkę mannę rozprowa- dzić częścią zimnej wody, wlać na wodę wrzącą (pozosta- wiając około 50 g do rozprowadzenia mleka) i gotować na wolnym ogniu, mieszając, około 15 minut. Mleko w proszku rozprowadzić pozostałą, lekko podgrzaną wodą na jednolitą papkę, połączyć z gotującą się kaszką i go- tować razem, mieszając, około 5 minut. Pod koniec goto- wania dodać cukier i razem zagotować. Kaszki po ugotowaniu powinno być 100 g — o kon- systencji nadającej się do karmienia przez smoczek: jeśli kaszki jest za mało, dodać wody wrzącej, jeśli za dużo — pozostawić do wyparowania na ogniu. Dla niemowląt ( — Odżywianie niemowląt 65 5.—7. mies. ilość kaszki zwiększyć do 6 g na 100 g mleka i karmić. je łyżeczką. Jeśli zamiast kaszki użyjemy ryż, to przed gotowaniem należy go bardzo dokładnie umyć, a po ugotowaniu prze- trzeć. Czas gotowania ryżu wynosi od 40 min. do 1 godz. Uwsga: Jeśli kaszkę gotujemy na pełnym mleku płynnym, to bierzemy 100 g mleka i około 50 g wody pozostawiając inne składniki bez. zmiany. Kaszkę gotujemy najpierw na wodzie z mlekiem, a do- piero na 3 — 5 minut przed zakończeniem gotowania dodajemy resztę mleka. Cukier dodajemy na samym końcu i kilka razy zagotowujemy. Ilość kaszki z podanej ilości produktów (podobnie jak przy użyciu' mleka w proszku) po ugotowaniu nie może wy- nosić więcej jak 1O0 g, gdyż w przeciwnym wypadku uzyskamy pokarm o niższej wartości. Czas gotowania mleka z kaszką staramy się ograni- czyć (dodając część mleka pod koniec gotowania), gdyż zbyt długie gotowanie mleka obniża jego wartość. Kaszka na mleku ma wyższą wartość odżywczą jak mleko matki, dlatego niemowlę otrzymuje jej mniejszą ilość na porcję aniżeli mleka matki; różnicę w objętości można dopełnić podając niemowlęciu herbatkę. W czasie gotowania część kaszki przywiera do brze- gów rondelka, łyżeczki itp., aby więc otrzymać 100-gra- mową porcję kaszki, należy dodać trochę produktów na straty, np. ilość kaszki i cukru zwiększyć o 2—3 g, a mle- ka o 20—30 g. Zarówno zupę jarzynową, jak gęstą kaszkę można roz- począć w 6—7 mies. podawać łyżeczką, aby przyzwyczaić niemowlę do nowego sposobu pobierania pokarmów. Dobrze jest również poić niemowlę z łyżeczki zamiast przez smoczek, a 7.—8. mies. już zacząć uczyć pić z fili- żanki. Sposób ten ma i tę dobrą stronę, że filiżankę i ły- żeczkę jest bardzo łatwo utrzymać w czystości. Przejście z 6 na 5 posiłków dziennie wpłynęło na zna- czne zwiększenie wielkości porcji. Dziecko otrzymuje więc w tym czasie: 3 razy pokarm matki w ilości 250—260 g na porcję; 1 raz zupę jarzynową na rosole w ilości około 170—180 g + V* żółtka (10 g); 1 raz kaszkę mannę na mleku w ilości około 170—130 g -t- tarte jabłko lub sok owocowy (można zmieszać). Soki z owoców i warzyw w ilości 60—70 g, albo owoce przetarte czy skrobane jabłko w ilości 120 g dziennie. Witamina C — 50 mg dziennie; witamina Ete w ilości 1500 j.m., wit. Bi (Va tabletki) w ilości 1V2 mg dziennie. Waga niemowlęcia przy końcu 5 miesiąca wynosi 7,2 kg.
SIÓDMY MIESIĄC
W siódmym miesiącu jako nowy produkt zamiast jed- nego karmienia piersią wprowadzamy twaróg w postaci specjalnie przygotowanej papki. Twaróg dla niemowląt i małych dzieci przygotowujemy z mleka zsiadłego nie przekiszonego, uprzednio przegotowanego, zakwaszonego " specjalnymi tabletkami kwaszącymi (obecnie mamy już specjalne tabletki kwaszące do przygotowania mleka zsiadłego). Mleko po dodaniu zakwasu zostawiamy na 24 godziny, a najdłużej na 36 godzin. Aby w czasie ogrze- wania mleka na twaróg sernik nie został zbyt silnie ścięty, należy kubeczek z mlekiem zsiadłym wstawić do rondelka z wodą wrzącą i trzymać tak długo, aż sernik zetnie się delikatnie (temperatura mleka po podgrzaniu nie powinna przekraczać 55°C). Dla sprawdzenia, czy twaróg jest ogrzany, należy mleko zamieszać łyżeczką i zobaczyć, czy sernik oddziela się od serwatki. Twaróg zbyt silnie ogrzany, zbity w twarde grudki nie nadaje się dla niemowląt. Ogrzane mleko wylewamy na bardzo czystą złożoną podwójnie i wyparzoną wrzącą wodą gazę (ułożoną na cedzaku lub sicie) i pozostawiamy do ocieknięcia. Nie należy twarogu osaczać zbyt silnie, aby nie był za suchy. Twaróg prawidłowo ogrzany jest miękki, choć spoisty i z łatwością daje się rozetrzeć na gładką masę. Ze 100 g mleka otrzymujemy średnio 15 g lekko odciśniętego twa- rogu. Twaróg w postaci papki przeznaczony dla niemo- wlęcia przyrządzamy z dodatkiem mleka, cukru j ewen- tualnie herbatników. Do popijania niemowlę otrzymuje herbatę z cukrem lub mleko. Papka z twarogu z mlekiem (Ilość obliczona na 100 g gotowej potrawy) twaróg 50 g mleko płynne 50 g cukier 15 g Sposób wykonania: a) twaróg roztarty na bardzo gładką masę lub prze- tarty przez wyparzone sitko połączyć z mlekiem przego- towanym z cukrem; b) papkę z twarogu podajemy jako samodzielny posi- łek zamiast jednego karmienia piersią lub zamiast mie- szanki. Z tego też względu wartość porcji musi odpo- wiadać wartości kalorycznej danego posiłku; ponieważ różnica między objętością porcji mlecznej a porcją papki z twarogu dochodzi do 50%, jako dopełnienie objętościo- we lub ilościowe wprowadzamy herbatę z cukrem lub mleko. Uwaga: 100 g papki z twarogu o podanym składzie posiada wartość ok. 192 kalorii i zawiera: białka 9,3 g, tłuszczu 9,1 g, węglowo- danów 16,9 g. Papka z twarogu z herbatnikiem (Ilość obliczona na 100 g gotowej potrawy) twaróg ' 40 g mleko płynne 60 g herbatniki 10 g cukier 10 g Sposób wykonania: a) mleko zagotować z cukrem, ostudzić, zalać herbat- nik, a gdy zmięknie, przetrzeć z twarogiem przez sito; papka z herbatnikiem jest bardzo smaczna i zasługuje na rozpowszechnienie; stosować jak papkę z twarogu z mlekiem; Uwaga: 100 g papki z herbatnikiem o podanym składzie posiada war- tość ok. 199 kalorii i zawiera: białka 8,9 g, tłuszczu 8,4 g, węglo- wodanów 20,6 g. Niemowlę otrzymuje więc w tym czasie: 2 razy mleko matki w ilości około 280 g na porcję 1 raz papkę z twarogu z herbatnikiem w ilości 100—120 g + 50 g herbaty osłodzonej cukrem. 1 raz zupę jarzynową z masłem w ilości 220—250 g na porcję + 3/i żółtka lub 15 g mięsa lub 150—170 g zupy z żółtkiem + 50—60 g papki z ja- rzyn (ze szpinaku lub ziemniaków). 1 raz kaszkę mannę na mleku w ilości 180—200 g na porcję z dodatkiem tartego surowego jabłka lub soku owocowego. Uwaga: Zamiast jednego karmienia piersią, jeśli zachodzi potrzeba, mo- żemy podać sucharek z mlekiem w ilości 180—200 g na porcję Qak kaszkę mannę). Owoce w ilości 150—180 g dziennie podajemy pod róż- ną postacią (część jako dodatek do kaszki na mleku). Witaminy jak w miesiącu 5. Waga niemowlęcia przy końcu 7. miesiąca wynosi przeciętnie 8 kg 25 dkg. Możemy również wprowadzić w 7. mies. — kompot z owoców przecieranych lub kisiel owocowy. Należy zwrócić szczególną uwagę na wykorzystanie sezonowyeh owoców jagodowych jako cennego źródła wit. C. Kompot owoce (netto) . 59 g eukicr 15 g woda 100 g Sposób wykonania: a) zagotować wodę z cukrem, włożyć owoce starannie opłukane (obrane) i rozgotować; b) rozgotowane owoce przetrzeć i zagotować powtór- nie. W razie potrzeby dopełnić wodą wrzącą do 100 g. Uwaga: 1. Na kompot dla niemowląt możemy używać owoce różno- rodne, a zwłaszcza jabłka i owoce jagodowe, tj. truskawki, mali- ny, agrest Hp. Dla niemowląt starszych w 10. — 12. mies. mo- żemy jabłek nie przecierać, należy je tylko dobrze rozgotować; 2. 100-gramowa porcja kompotu z owoców mieszanych o po- danym składzie posiada wartość ok. 86 kalorii ł zawiera: białka 0,4 g, tłuszczu 0,2 g, węglowodanów 21 g. Podane wartości obliczone są z produktów surowych.
SZÓSTY MIESIĄC
W szóstym miesiącu jako nowy produkt białkowy wprowadzamy mięso, niezależnie od podawania żółtka. Mięso podajemy z zupą najmniej 3—4 razy w tygodniu w ilości 10 do 25 g, tj. 2—5 łyżeczek do herbaty już przyrządzonego i rozdrobnionego na miazgę mięsa (mie- lone, siekane, skrobane). Niemowlętom starszym poda- jemy mięso w postaci pulpetu. Mięso może być: cielęce, chude wołowe, chude wiep- rzowe (chudy schab, chuda szynka), chude baranie, kró- licze, drób oraz ryby słodkowodne. Z podrobów podaje- my w tym czasie bardzo świeżą wątrobę, grasicę, ozór, mózg, serce itp., a z wędlin, zamiast mięsa chudą szynkę lub parówkę — przed podaniem zagotowane w zupie. W żadnym razie nie podajemy niemowlęciu mięsa tłu- stego, peklowanego, suszonego, wędzonego itp. Podawanie mięsa należy poprzedzić dodawaniem do zupy chudego rosołu w 5. miesiącu. Mięso podajemy wy- łącznie gotowane; najlepiej gotować je z jarzynami prze- znaczonymi na zupę — mięso należy wtedy wstawić wcześniej o 1—2 godziny (zależnie od gatunku), przed włożeniem warzyw. 61 Żółtko stosujemy głównie w te dni, gdy nie ma mięsa, dochodząc stopniowo do 1 żółtka dziennie. W szóstym miesiącu jako nową potrawę (jeśli matka dysponuje czasem) wprowadzamy papkę z jarzyn prze- tartych, podawaną łyżeczką, czyli tzw. „jarzynkę". Po- nieważ papkę z jarzyn otrzymuje niemowlę na obiad obok zupy jarzynowej (w ramach ilości warzyw przewi- dzianych na zupę), zmniejszamy więc w tym posiłku ilość zupy, pamiętając, żeby te 2 potrawy łącznie po dodaniu mięsa lub żółtka dostarczyły składników odżywczych przewidzianych na obiad. Niemowlęta słabe, jeśli zachodzi potrzeba, mogą być karmione w 6. miesiącu jeszcze 6 razy, a więc otrzymy- wałyby 4 razy pokarm matki i 2 posiłki dodatkowe (zupę jarzynową i kaszkę na mleku) lub 3 razy pokarm matki, i 2 posiłki dodatkowe jak niżej. W 6. miesiącu dziecko otrzymuje wiec: 3 razy pokarm matki w ilości około 280 g na porcję 1 raz zupę jarzynową na rosole (z kości chudych lub mięsa) — 150 g zupy + 50 g papki z jarzyn (z march- wi) 4- 10 g mięsa gotowanego lub V» do SA żółtka (jeśli nie podajemy papki z jarzyn, to zupy należy podać 220—250 g na porcję + mięso lub żółtko) 1 raz kaszka manna na mleku w ilości około 180—200 g na porcję. Uwaga: Za 1 karmienie piersią, jeśli zachodzi potrzeba, możemy podać sucharek lub herbatnik z mlekiem w ilości jak kaszkę. Owoce przetarte lub skrobane jabłko w ilości 120— 140 g dziennie. Witaminy jak w 5. miesiącu. Waga niemowlęcia przy końcu 6. miesiąca wynosi prze- ciętnie 7 kg 75 dkg. Jeśli wyjątkowo nie mamy dla niemowlęcia owoców czy odpowiednich warzyw na soki lub przeciery, to na- leży w tym dniu podać więcej warzyw gotowanych. Zamiast tabletek witaminy C lub na przemian z nimi możemy podawać koncentrat z owoców róży — jedną łyżeczkę do herbaty w napoju lub w kompocie. Do warzyw najbardziej odpowiednich na papki jarzy- nowe dla niemowląt należą: marchew, szpinak, ziemniaki, kalafiory, kalarepa, brukselka, buraki, dynia, a dla nie- mowląt starszych i kapusta włoska. Papki z jarzyn (Ilość produktów obliczono na 100 g papki, tj. 2V2 łyżki stołowe kopiaste gotowej jarzynki). Jeśli z jakichś względów trudno jest nam w 6. miesiącu wprowadzić potrawy z jarzyn, to możemy podawać do 7. mies. włącznie zupę jarzynową podprawioną żółtkiem lub. z dodatkiem mięsa, zachowując zwiększoną porcję tak jak w miesiącu 5. Korzystniej jednak dla dziecka bę- dzie, jeśli wprowadzimy papkę z jarzyn wcześniej. Marchew marchew oczyszczona . . . 80 g masło 5 g (1 plaska łyżeczka do herba- maka ty) 4 g (1 łyżeczka lekko zaokrąslo- cukicr mleko płynne na) 5 g (1 łyżeczka płaska) 40 g szczypta soli Sposób wykonania. Marchew wyszorować, oskrobać, opłukać, zetrzeć na drobnej tarce (jak ziemnia- ki na placki), zalać niewielką ilością wody, dodać szczyp- tę cukru i soli, po czym ugotować pod przykryciem do miękkości. Surowe masło rozetrzeć z mąką w rondelku na jednolitą masę, powoli rozprowadzić wrzącym mlekiem i wywarem z marchwi, podgrzać do zgę- stanienia, połączyć z marchwią, dodać cukier i mieszając gotować 1—2 minuty. Wywaru z marchwi powinno być bardzo mało, tak żeby cały mógł być zużyty do jarzynki. Szpinak szpinak oczyszczony . . . 100 g masio 5 g (1 łyżeczka do herbaty płaska) mąka 4 g (1 łyżeczka zaokrąglona) mleko płynne 50 g cukier, sól do smaku Sposób wykonania. Szpinak przebrać, korzonki odrzucić, zostawiając zdrowe liście i łodygi; bardzo sta- rannie opłukać w dużej ilości wody kilka razy zmienia- nej i osaczyć; następnie wrzucić do wrzącej lekko oso- lonej wody i odkryty zagotować kilka razy, aby łodygi zmiękły i z łatwością dały się rozcierać. Ugotowany szpinak osaczyć z wody i przetrzeć przez sito lub przepuścić przez maszynkę. Z masła, mąki i mle- ka przygotować podprawę jak do marchwi, dodać szpi- nak (i cukier) i mieszając gotować 1—2 minuty. Po ugo- towaniu szpinak natychmiast zestawić z ognia, aby zachował świeżą, zieloną barwę. Uwaga: Podobnie jak szpinak przyrządzamy papkę z brukselki i ka- pusty włoskiej, 7. tą tylko różnicą, że gotujemy kapustę dłużej, do zupełnej miękkości i używamy cały wywar do zupy i papki. Papkę z kapusty stosujemy głównie dla niemowląt starszych. Papkę z brukselki najlepiej przyrządzić pół na pół z ugotowa- nymi ziemniakami (zwłaszcza, jeśli niemowlę je niechętnie samą brukselkę). Ziemniaki Ziemniaki obrane . . . 80 g (1 ziemniak średniej wielkości) mleko płynne .... 63 g masło 5 g (1 płaska łyżeczka do herbaty) (wywar z ziemniaków) Sposób wykonania. Ziemniaki wyszorować, obrać cienko, starannie opłukać, włożyć do wrzącej wody osolonej i ugotować na silnym ogniu pod przykryciem do miękkości. Ugotowane ziemniaki odcedzić, rozetrzeć na miazga, dodać surowe masło, przegotowane mleko, szczyptę soli (ewentualnie część wywaru z ziemniaków) i mocno podgrzać mieszając. Uwaga: Nie używamy wywaru z ziemniaków kiełkujących i z ziemmia- ków młodych, gdyż występuje wtedy w ziemniakach colanina, która ma własności trujące. Przy obieraniu ziemniaków kiełku- jących trzeba głęboko wycinać „oczka". Sucharek z mlekiem mleko pełne (płynne) .... 100 g sucharek lub herbatnik . 5 g cukier 5 g Sposób wykonań i a: a) do przegotowanego mleka dodać cukier, utarty -su- charek i razem kilka razy zagotować. Po skończeniu po- winno być 100 g; b) w razie konieczności zamiast suchar- ka można użyć ususzoną świeżo bułkę lub herbatnik. Papki tej na porcję przygotowujemy tyle co kaszki man- ny,»tj. 160—180 g. Uwaga: Dla niemowląt starszych o dobrym łaknieniu zwiększyć ilość sucharków do 7—8 g na 100 g mleka, aby papka była gęściejsza, i karmić łyżeczką.
TRZECI MIESIĄC
W trzecim miesiącu niemowlę otrzymuje w dalszym ciągu 6 posiłków dziennie, a ilość mleka matki na 1 po- siłek powinna wynosić od 160 do 170 g. Soki podajemy 2 razy dziennie po 20—25 g, czyli ra- zem 8—10 łyżeczek, a witaminy w tych samych ilościach co w drugim miesiącu. Herbatkę i rumianek do picia podajemy w miarę po- trzeby, niekiedy nawet w nocy, jeśli dziecko obudzi się i płacze. Waga niemowlęcia przy końcu 3. miesiąca wynosi przeciętnie 5 kg 80 dkg.
ÓSMY MIESIĄC
W ósmym miesiącu na 5 podawanych posiłków, jeden, tj. podwieczorek, traktujemy jako posiłek mniejszy, zło- żony głównie z owoców gotowanych lub surowych z cu- krem. Mięso i żółtko, stosujemy na przemian, najlepiej co drugi dzień, dochodząc w 7.—8. miesiącu do 1 żółtka dziennie. Całe jajo, w postaci jajecznicy na parze lub jaja ugotowanego na miękko, bardzo delikatnie ściętego, wprowadzamy w 11.—12. miesiącu i już łącznie z mię- sem, gdyż jest to okres przejściowy z diety niemowlęcej na dietę dziecka w drugim roku życia, charakteryzujący się bardziej urozmaiconym i bogatym żywieniem. W ósmym miesiącu obok zupy jarzynowej zdecydowa- nie już wprowadzamy papkę z jarzyn, aby przyzwyczaić niemowlę do różnej konsystencji pokarmów i do różnych smaków (patrz str. 69 papki z jarzyn). Wprowadzenie papek z jarzyn zasadniczo nie wpływa na zwiększenie spożycia jarzyn, zmieniona jest tylko ich postać i sposób przyrządzania. Pożywienie niemowlęcia staje się jednak przez to bardziej urozmaicone, gdyż konsystencja i smak „jarzynki" różnią skf od zupy. Łączna ilość warzyw dla niemowlęcia waha się w gra- nicach 200—250 g dziennie. W ósmym miesiącu dziecko otrzymuje: 1 raz mleko matki jak w miesiącu 7 1 raz sucharek z mlekiem w ilości 200—220 g na porcję lub 10$—120 g papki z twarogu -f 50 g mleka do popi- jania, owoce w ilości około 50 g lub sok f raz zupę jarzynową w ilości 150—170 g + 50-—60 g pap- ki z dyni lub buraków + 15 g mięsa lub żółtko (owoce) 1 raz owoce z cukrem w ilości 100—150 g + biszkopcik 10 g 1 raz ryż lub płatki owsiane na mleku w ilości 200— 220 g lub kluski lane z żółtka Witaminy jak w 5. miesiącu Uwaga: Sucharka lub kaszy, ryżu itp. brać w tym ©kresie 6—7 g na 100 g mleka. Waga niemowlęcia przy końcu ósmego miesiąca wyno- si przeciętnie 8 kg 75 dkg. Kluski lane z żółtka (Ilość obliczona na 100 g gotowej potrawy) mleko płynne pełne 100 g żółtko (Vi sztuki) 1C g mąka pszenna Z.h g cukier do smaku 2,5 g Sposób wykonania: a) żółtko połączyć z mąką na jednolitą masę i wlewać cieniutkim strumieniem na mleko wrzące, po czym kilka razy zagotować (kubeczek po cieście opłukać mlekiem tak, żeby zebrać całe ciasto); b) kluseczki powinny być wielkości drobnej kaszki per- łowej i bardzo miękkie. Uwaga: 1. Przy użyciu mleka w proszku bierzemy 14 g mleka w prosz- ku, tj. 5 płaskich łyżeczek. 2. 100-gramowa porcja klusek lanych o podanym składzie po- siada wartość ok. 119 kalorii i zawiera: białka 5 g, tłuszczu 6,5 g, węglowodanów 8,8 g.