JAK PRZYGOTOWYWAĆ PRODUKTY PRZEWIDZIANE DLA DZIECI W DRUGIM I TRZECIM ROKU ŻYCIA
Cukier stosujemy przede wszystkim do słodzenia na-
pojów i potraw. Słodycze natomiast podajemy dzieciom
wyłącznie po posiłkach, głównie po obiedzie i na pod-
wieczorek.
Ze słodyczy można dzieciom podawać: cukierki owo-
cowe, mleczne, miodowe, twardą czekoladę i marmolad-
ki. W sumie jednak dzienna ilość cukru, łącznie ze słody-
czami, nie powinna wynosić więcej niż 50—60 g. Nadmiar
słodyczy jest szkodliwy dla dziecka. Miód prawdziwy na-
leży podawać jako dodatek do pieczywa oraz do słodzenia
napojów (zwłaszcza dla dzieci chorych).
Przetwory owocowe w postaci dżemów, marmolad,
galaretek dobrze jest podawać do pierwszego śniadania
i do podwieczorku.
Jaja podajemy małym dzieciom głównie gotowane na
miękko i jako dodatek do potraw. Jaja gotowane na
twardo może małe dziecko otrzymywać tylko drobno
posiekane, na przykład w postaci pasty do chleba z do-
datkiem cebuli, szczypiorku, ogórka kiszonego i masła.
Można również podawać dzieciom żółtko utarte z cu-
krem, z przetartymi surowymi owocami, jak truskawki,
poziomki, maliny, lub z sokiem z cytryny. Nie podajemy
małym dzieciom jaj smażonych na słoninie i boczku ani silnie podsmażanych jaj faszerowanych czy kotletów
z jaj. Jeśli chcemy podać jajo w postaci jajecznicy lub
jako jajo sadzone, możemy przygotować je na parze bez
tłuszczu i bez smażenia (na talerzyk postawiony na ron-
delku z gotującą wodą wbijamy jajo i czekamy, aż się
zetnie). Nie podajemy jaj surowych.
Dziecko powinno otrzymać 1 jajo dziennie, co naj-
mniej zaś 4—5 jaj na tydzień, zwłaszcza w te dni, gdy
nie otrzymuje mięsa.
Masło jest podstawowym tłuszczem dla małych dzieci,
gdyż jest łatwo strawne i zawiera witaminę A. Dzien-
na ilość tłuszczu dla dziecka w wieku 1—3 lat wynosi
około 30 g. Z ilości tej 20—25 gramów, to jest 4—5
płaskich łyżeczek, powinno stanowić masło, a resztę
mogą stanowić smalec, słonina i olej czysty, o czym już
była mowa na str. 23. Część masła możemy zastąpić
śmietanką lub niekwaśną śmietaną (jeśli nie mamy pew-
ności, czy pochodzi ona od krów zupełnie zdrowych, to
śmietanę z zupą lub z inną potrawą należy zagotować).
Nie należy dziecku w wieku 1—3 lat podawać więcej
tłuszczu, gdyż jego nadmiar wpływa hamująco na apetyt
dziecka.
Dzieci spożywające mleko o zmniejszonej ilości tłusz-
czu (np. o zawrtości 2e/a) powinny spożywać o 6 g wię-
cej masła niż wskazuje norma dzienna.
Potrawy mięsne otrzymuje dziecko w drugim roku
życia w dalszym -ciągu bardzo chude, gotowane i roz-
drobnione (siekane, mielone, skrobane).
Do potraw odpowiednich dla małych dzieci należą:
gotowane klopsiki i pulpety z mięsa lub ryby, siekana,
osmażona wątroba (kładziona łyżką w porcjach na pa-
telnię) lub osmażona w kawałkach, a następnie drobno
zeskrobana nożem na talerzu, oraz mózg gotowany w so-
sie potrawkowym. Poza tym kotleciki mielone smażone
z chudego mięsa oraz gotowane mięso cielęce, drobiu,
królicze, chude wołowe, chude wieprzowe, gotowane
w jarzynach lub rosole i przed podaniem rozdrabniane.
Nie podajemy małym dzieciom mięsa suszonego, tłu-
stego, wędzonego, gdyż jest ono ciężko strawne. *
Z wędlin małym dzieciom najlepiej podawać te, które
zawierają chudą tkankę mięsną, a więc: szynkę, kiełbasę
szynkową, polędwicę, chudy baleron. Parówki i serdelki
dajemy tylko wtedy, gdy wyrabiane są z chudego mięsa.
Salcesonów, kiszki wątrobianej itp. małym dzieciom nie
podajemy.
Nie ma żadnych zastrzeżeń co do podawania dzieciom
świeżych ryb słodkowodnych. Rosół z ryby, i świeże
* Instytut Matki i Dziecka opracował dla przemysłu krajo-
wego odpowiednie recepty na specjalne przetwory mięsne dla
niemowląt i dzieci do lat 3.
gotowane ryby możemy podawać nawet niemowlętom,
oczywiście po bardzo dokładnym usunięciu ości i powtór-
nie zagotowane po rozdrobnieniu.
Podawanie dzieciom solonych śledzi i ryb wędzonych,
jak szproty, piklingi, fladry ł dorsze, rozpoczynamy
w drugim roku życia. Śledzie solone należy przed przy-
rządzeniem bardzo dokładnie wymoczyć w zimnej wo-
dzie w chłodnym miejscu, a następnie podać obrane ze
skóry i ości i rozdrobnione na miazgę. Rozdrobnione
śledzie podajemy dzieciom na chleb z masłem lub do
ziemniaków7, posypane drobniutko krajaną cebulą i szczy-
piorkiem oraz pokropione lekko olejem. Zamiast oleju
możemy do śledzi dodawać śmietany wymieszanej z ce-
bulą, tartym jabłkiem i cukrem do smaku.
Ryby wędzone, bardzo świeże, podajemy do chleba
z masłem obrane z ości i roztarte widelcem. Możemy
również do roztartej ryby dodać trochę masła, siekanej
cebuli, szczypiorku czy twarogu i przyrządzić z niej pastę
do chleba.
Zwracamy wielką uwagę, aby mięsa, podroby, wędli-
ny i ryby były zupełnie świeże; podajemy je zaraz po
przyrządzeniu. Nieświeże produkty mięsne, zwłaszcza
ryby, są silnie trujące i w żadnym razie nie nadają się
dó spożycia.
Mleko dajemy dzieciom już nie tylko pod postacią
zup mlecznych, mleka płynnego, kakao czy kawy zbo-
żowej, ale także z dodatkiem przecieranych owoców
1 cukru — w postaci chłodnika, słodkich sosów mlecznych
z owocami, kisieli oraz częściej jako mleko zsiadłe (po
dokładnym roztrzepaniu możemy je podawać również
z owocami).
Możemy dodawać mleko dla zwiększenia wartości od-
żywczej wielu zup jarzynowych, jak: barszcz zabielany,
zupa pomidorowa, ogórkowa, botwinka itp.
Mleko zsiadłe i twaróg dla małych dzieci z reguły
przyrządzamy wyłącznie z mleka przegotowanego, za-
kwaszonego przy użyciu specjalnych tabletek kwaszą-
cych * (sposób ich stosowania podany na opakowaniu).
Mleko po dodaniu kwasu zostawiamy na 24—36 godzin.
Serwatka pozostała po przyrządzeniu twarogu jest
bardzo wartościowym produktem spożywczym, gdyż pra-
wie cała zawartość wapnia i fosforu przechodzi z mleka
do serwatki. Poza tym przechodzą do serwatki witaminy
rozpuszczalne w wodzie, około Vs ilości białka i tłuszczu
oraz w dużej ilości cukier. Wartość kaloryczna i odżyw-
cza serwatki równa się połowie wartości mleka. Świeża
serwatka nadaje się doskonale (zamiast octu lub kwa-
sku cytrynowego) do zakwaszania barszczu burakowego,
botwinki, zupy ziemniaczanej itp., i do przyrządzania
żuru. Może być także używana do zakwaszania buraków,
kapusty i częściowo do surówek z warzyw. Możemy
również przyrządzić z serwatki napoje „na słodko" lub
na „słono" z dodatkiem soku z ogórków kiszonych
w domu.
Dla dzieci do picia najlepsza jest serwatka osłodzona
do smaku z dodatkiem soku z tartej marchwi lub soku
z kiszonych buraków: napój jest wtedy nie tylko smacz-
ny, ale i barwny, a tym samym bardziej apetyczny.
Niektóre dzieci najchętniej piją serwatkę w stanie na-
turalnym.
* Obecnie mamy już w sprzedaży specjalne tabletki kwaszące
do przygotowywania zsiadłego mleka.
Oprócz twarogu wprowadzamy także sery fer-
mentowane (żółte), niezbyt ostre i słone. Jeśli dziec-
ko słabo gryzie, możemy ser utrzeć i posypać nim chleb
posmarowany masłem, albo też po utarciu połączyć ser
z mlekiem lub śmietanką i przygotować pastę do sma-
rowania chleba. Możemy również utarty ser dodać do
ugotowanej zupy lub kaszki, aby zwiększyć wartość
białkową potraw (zwłaszcza w te dni, gdy dziecko nie
otrzymuje mięsa).
W drugim roku życia dzieci mogą jadać kasze nie
tylko rozklejone, ale również wypiekane na sypko. Kasze
grube (gryczaną, jaglaną) wprowadzamy do posiłków
w końcu drugiego roku życia.
Z mąki, oprócz klusek lanych i drobnego makaronu,
robimy jeszcze dzieciom krajane kluseczki. Ciasto prze-
znaczone na makaron i kluseczki należy starannie wy-
robić, aby było pulchne. W czasie gotowania trzeba
dopilnować, aby ciasto było dobrze ugotowane. Wypły-
nięcie klusek na powierzchnię wody nie świadczy wcale
o tym, że są już ugotowane; należy przekroić kluskę
przed wyjęciem z wody i sprawdzić, czy nie ma w środ-
ku surowego ciasta.
Należy podawać dzieciom wszystkie owoce, ponieważ
obok warzyw są one najważniejszym źródłem witamin,
zwłaszcza witaminy C, i różnorodnych składników mi-
neralnych. Jadać je dzieci powinny przede wszystkim
w stanie surowym i gdy już tylko można, nie przecie-
rane, bo wtedy mają one najwięcej witamin. Przed po-
daniem owoce należy starannie umyć.
Nasiona strączkowe suche
Nasiona strączkowe suche, jak groch czy fasola, da-
jemy małym dzieciom w bardzo niewielkiej ilości, jed-
nakże przyzwyczajamy je stopniowo do spożywania tych
produktów. Nasiona strączkowe możemy podawać w dru-
gim roku życia przetarte do zupy, ale nie częściej niż
1—2 razy w tygodniu. Najlepiej zacząć od podawania
strączkowych świeżych, np. groszku i bobu. Bobu w żad-
nym razie nie wolno podawać dzieciom w stanie su-
rowym.
Gdy dziecko nie ma jeszcze zębów przedtrzonowych,
pieczywo w postaci bułki i chleba pytlowego może do-
stawać częściowo rozmoczone w mleku, kawie lub zu-
pie, a częściowo w kawałkach do gryzienia. Dodatki
przewidziane do śniadania w postaci twarożku, jaja na
miękko, szynki czy śledzia, podajemy dziecku w postaci
pasty, oddzielnie, łyżeczką — z dodatkiem masła prze-
widzianego do pieczywa.
Gdy już dziecko ma zęby, otrzymuje bułkę lub chleb
pokrajany w cieniutkie kromki posmarowane masłem
z dodatkami, na przykład z twarogiem, a następnie kra-
Wzorcowy jadłospis dzienny na okres wiosenny dla dzieci od 1 roku życia do
3 lał opracowany na podstawie dziennych norm żywienia
Po3iłki Produkty lloi.5
w gra-
mach
na 1
dziecko Kalorie Białko
w
gra-
mach
1 2 3 4 5
Pierwsze śniadanie mleko 250 150 7,5
Kasza manna na mle- kasza manna 20 70,4 1,8
ku cukior 6 19,9 1 — •
Pieczywo z masłem chleb pytlowy 40 90,9 2,6
i rzodkiewkami, twa- masło 3 22,4 —
róg ze szczypiorkiem rzodkiewki 25 3 0,1
twaróg połnotłuaty 30 60,0 4,6
szczypiorek 5 3,0 0,2
426,2 16,8
Drugie bułka 30 73,2 2.2
śniadanie masło 3 21,9 —
Kanapka z masłem śledź 15 14,2 1,3
i ze śledziem sieka- cebula 6 1,7 —
nym > cebula i żół- olej 1 9 —
tym serem tartym. sar żółty 5 13,3 1,9
Kompot. jabłka lub truskawki 60 32,4 0,1
cukier 10 39,8 -
205,5 5,5
Obiad
Zupa jarzynowa. warzywa mieszana ISO 48,1 1,5
Gotowane klopsiki z (kości)
mięsa w sosie, maka- ziemniaki 50 29 0,6
ron drobriy, szpinak. mąka S .' 17,5 0,5
Cukierki. śmietana (20%) 25 52 0,7
* 4 20,9
masiG
mic*o cielęce 55 63,8 8,3
jajo (1/5 szt.) 10 14 1,1
bułka 10 24,4 0,7
zielona pietruszka 5 1,7 —
masło do sosu 6 . 37,4 —'
roijka do sosu ~ ?M 17,5 0,5
1 2 3
Obiad makaron 20 72,2 2,2
szpinak 150 33 8,7
smalec 3 26,7 —
masło 2 14,8 —
mąka 6 17,5 0,5
* mleko 60 30 1,5
(czosnek) ' — —
cukierki 10 44 —
573,5 20,8
Podwieczorek jabłka lub
Owoce, kisiel mleczny truskawki 100 64 0,5
z sokiem mleko 125 75 3,"
cukier 15 69,7 —
mąka ziemniaczana 10 32,6 —
cukier waniliowy - — ; _ — ' —
syrop owocowy 10 25,2 —
246,5 4,2
Kolacja ziemniaki (mleko) 100 58 1,3
Ziemniaki purće z ja- masło 5 37,4 — ■
jecznicą na parze. jajo 40 56 4,5
Mleko zsiadłe — roz- mleko do jajecznicy W- -; 6 0,3
trzepane. Bulka z mleko zsiadłe 200 120 6,0
miodem bulka 20 48,8 1,5
masło 2 14,8 —
miód 10 31,9
372,9 13,6
kalorii ogółem 1824
białka ogółem 60,9 grama
w tym białka
zwierzęcego 41,4 grama
Do wyliczeń przyjęto produkty brutto, z częściami niejadal-
nymi — tak, jak je zakupiono.
jane w drobną kostkę; oddzielnie w kubeczku podajemy
dziecku mleko, kawę lub kakao do popijania.
Pieczywo dla dzieci musi być pulchne (porowate) i do-
brze wypieczone. Skórka należy do najłatwiej straw-
nych części chleba.
Nie należy podawać dzieciom pieczywa, zwłaszcza
smarowanego tłuszczem, między posiłkami, gdyż dziec-
ko zje na pewno chleb, ale nie zje normalnego obiadu.
Warzywa odgrywają ważną rolę w żywieniu dzieci
jako źródło różnorodnych soli mineralnych i witamin.
Dlatego dzieci muszą otrzymywać warzywa, stale w ilości
nie mniejszej niż 300 gramów dziennie.
Szczególnie ważne dla dziecka są warzywa zielone
i zabarwione pomarańczowo, jak szpinak, sałata zielona,
brukselka, szczypior, zielona pietruszka, koper, zielona
fasolka szparagowa, groszek, pory, marchew, dynia, po-
midory i brukiew — jako źródło witaminy A.
Dużo witaminy C zawierają natomiast kalafiory, ka-
pusta włoska i brukselka, z tego też względu warzywa
te stosujemy nawet w żywieniu niemowląt.
Oprócz wymienionych warzyw podajemy także bot-
winkę, selery, cebulę, rzodkiewkę i ogórki.
Ograniczamy jedynie szczaw i prawie wykluczamy ra-
barbar ze względu na obecność kwasu szczawiowego
(patrz str. 42).
Ziemniaki podajemy prawie codziennie w zupie lub
ugotowane na sypko, roztarte z dodatkiem mleka, su-
rowego masła i zielonej pietruszki. Dzienna ilość ziem-
niaków nie powinna wynosić więcej niż 1—2 sztuk, cho-
dzi bowiem o to, aby dziecko jadło różne warzywa.
Część warzyw powinny dzieci otrzymywać w postaci
surowej. Do warzyw, które nadają się na surówki, na-
leżą: marchew, dynia, kalarepa, sałata zielona, ogórki,
pomidory, odpowiednio przyrządzona kapusta włoska,
cebula, pory i szczypiorek. Kapustę kiszoną surową z cu-
krem, drobno pokrajaną, możemy podawać dzieciom już
w drugim roku życia.