Poza prawidłowym zestawieniem posiłków i właści- wym doborem potraw musimy jeszcze pamiętać o nastę- pujących zasadach: 1. Należy wykorzystywać w pełni produkty sezonowe i zwracać zoielką uwagę na urozmaicenie posiłków. Na wiosnę jak najwcześniej podawać — choćby w małych ilościach — zieloną pietruszkę, szczypiorek, koperek, szpinak, sałatę zieloną, rzodkiewki, młodą cebulkę, bot- winkę itp: W okresie lata i wczesnej jesieni należy ko- rzystać w pełni z dużej ilości warzyw i owoców, zwłasz- cza jagodowych. Niektóre sezonowe warzywa i owoce są bardzo bogatym źródłem składników mineralnych i wita- min, a niewykorzystanie ich we właściwym czasie jest dla dziecka ogromną stratą. 2. Należy zioracać uioagę na barwy zestawionych po- traw. Przeprowadzone obserwacje i badania wykazały, że barwa potraw wywiera duży wpływ na apetyt dziecka i budzi zainteresowanie jedzeniem, i odwrotnie: potrawy bezbarwne dziecko spożywa obojętnie. Przykład: zupa ogórkowa i kluseczki z mięsem stanowią prawidłowe ze- stawienie, jeśli chodzi o dobór składników odżywczych, natomiast są posiłkiem nieciekawym dla dziecka. Jeśli zupę ogórkową zastąpimy barszczem zabielanym z ziem- niakami, a do kluseczek dodamy porcję szpinaku lub sa- 34 łaty zielonej — zwiększy się bardzo apetyczność tego posiłku. 3. Nie należy łączyć w jednym posiłku kilku potraw kwaśnych, np. zupy ogórkowej, barszczu, zupy pomido- rowej czy szczawiowej z podaną przy drugim daniu su- rówką z kiszonej kapusty czy ogórkami kiszonymi, kisie- lem żurawinowym lub kompotem z wiśni. Pożądane jest jednak bardzo, aby jedna potrawa w obiedzie była orzeź- wiająco kwaśna, gdyż naturalne kwasy zawarte w owo- cach czy warzywach wpływają pobudzająco na wydzie- lanie soków trawiennych, a tym samym na apetyt dziecka. 4. Trzeba zwracać uwagą na koncentracją potraw (stężenie). Dzieci, zwłaszcza małe, powinny otrzymywać pożywienie skoncentrowane w stosunku do jego objęto- ści. Duża ilość mało treściwej zupy lub słabej kawy zbożowej z niewielką ilością mleka itp. powoduje pozorne uczucie nasycenia, przez wypełnienie przewodu pokar- mowego płynem, choć w rzeczywistości dziecko nie bę- dzie należycie nakarmione. Im dziecko ma mniejsze łak- nienie, tym bardziej skoncentrowane powinno dostawać pokarmy, gdyż chodzi nam wtedy o to, żeby w małej ilości pożywienia dziecko otrzymało jak najwięcej skład- ników odżywczych i kalorii. 5. Smak potraw starannie doprawiać (patrz str. 170). 6. Równowaga kwasowo-zasadowa a planowanie po- siłków. Należy dbać, by produkty były zestawiane w posiłkach w sposób zapewniający zachowanie bardzo ważnej dla ustroju człowieka równowagi kwasowo-zasadowej. O za- chowaniu tej równowagi w ustroju decydują składniki mineralne zawarte w produktach. Dzięki dużej zawartości sodu, potasu, wapnia i magnezu warzywa, owoce i mleko należą do produktów zasadotwórczych (alkalizujących), natomiast produkty zbożowe (pieczywo, mąki, kasze), 35 mięso, ryby, wędliny, jaja należą do produktów kwaso- twórczych (zakwaszających), gdyż głównymi składnikami mineralnymi występującymi w tych produktach są: chlor, fosfor i siarka. Przy opracowywaniu dziennych norm pokarmowych podanych w niniejszej książce wzięto także pod uwagę konieczność zachowania równowagi kwasowo-zasadowej w ustroju dziecka. Należy przy tym dodać, że np. krzywica rozwija się głównie u niemowląt nieprawidłowo żywionych, prze- karmianych produktami zbożowymi, w których przewa- żają składniki mineralne kwasotwórcze.